سنگ صبور
شعر: علی نظری
آهنگ: علی نظری
خواننده: گوگوش
انتشار: پاییز ۱۳۴۶
به من بگو ای سنگِ صبور
تو صبوری یا من صبور
من به عمرم ندیدهام
رنگِ شادی، رنگِ سرور
بشنو از من تو سرگذشتم
بشنو از من تو سرنوشتم
ببین آخر چگونه رفت
آرزوهای من به گور
اولین عشقم چون پرستویی
به اوج آسمانها رفت، رفت
اولین عشقم همچو ابری
در میانِ کهکشانها رفت، رفت
درد و اندوهِ بیکران را من تحمل کردم
جور بیحدِ آسمان را من تحمل کردم
حالا به من بگو ای سنگ صبور
تو صبوری یا من صبور
من به عمرم ندیدهام
رنگِ شادی ، رنگِ سرور
ای خدای دلم، او در این عالم
نشاط و رنگ و شعر و سرودم بود
او بلای دلم، او دوای دلم، او تمامِ وجودم بود
رفت و دنیای درد و حسرت در دل من مانده
چون سپندم در دل آتش، بیوفا بنشانده
حالا به من بگو ای سنگ صبور
تو صبوری یا من صبور
من به عمرم ندیدهام
رنگِ شادی ، رنگِ سرور
● این ترانه که بازخوانی یکی از آثار موفق علی نظری است، همراه با ترانهی «شهرزاد قصهگو» از نخستین اجراهای گوگوش در تلویزیون ثابت پاسال بود.
گفتنی است که ایشان در رابطه با اجرای این ترانه توسط گوگوش در مصاحبهای با مجلهی “فیلم و هنر” صراحتاََ اعلام نارضایتی کرده بود و اعتقاد داشت: «گوگوش در کار هنرپیشگی بهتر است و اصولاََ خوانندهی بااحساسی نیست!» این انتقاد سبب دلخوری و واکنش گوگوش در مجلهی تهران مصور (دیماه ۱۳۴۶) نیز شد! (برگرفته از: کانال تلگرامی ترانهشناسی گوگوش)
* * *
♫ LP Cover ♫
* * *
با نگاهت داری منو چوب میزنی
ترانهسرا: جهانبخش پازوکی
آهنگساز: جهانبخش پازوکی
تنظیمکننده: ناصر چشمآذر
خواننده: گوگوش
انتشار: تابستان ۱۳۵۱
با نگاهت این روزا داری منو چوب میزنی
بزن! بزن که داری خوب میزنی!
دل بازیگوش من تازگیها بلا شده!
آخه میگی چیکار کنم؟!
تا میام به خود بیام از قفسش جدا شده!
آخه میگی چیکار کنم؟!
با نگاهت این روزا داری منو چوب میزنی
بزن! بزن که داری خوب میزنی!
اگه این دل توی سینه نخواد آروم بشینه
اونو زنجیر میکنم من!
میدونم که تازگیها با دورنگیهای بیجا
تو رو دلگیر میکنم من!
با نگاهت این روزا داری منو چوب میزنی
بزن! بزن که داری خوب میزنی!
♫ LP Cover ♫
* * *
دیگه نمیگم دوستت دارم
شعر: شهیار قنبری
آهنگ: پرویز اتابکی
تنظیم: واروژان
خواننده: گوگوش
دیگه نمیگم دوستت دارم
میخوام اینو خوب بدونی
حالا که همش دروغ میگی
دیگه نمیخوام بمونی
چطور آخه میتونی بازم نگاه کُنی تو چشمام
بگی: «بیمن میمیری» ولی بخندی باز به حرفام
بدون جای انگشتای تو مونده هنوز رو دستام
اون نامه ها یاد اون روزا خیسه دیگه از اشکام
. . .
رو آسمون ستارهمونو کنار هم گذاشتیم
از زشتی کار زندگی اون روز خبر نداشتیم
. . .
میخوام یه روز عاشق بشی تا ببینی چی کشیدم
از عشق، به جز دلتنگی و غم دیگه چیزی ندیدم
من عاشق سپیده بودم اما به شب رسیدم
اشکی شدم از چشم دنیا آسون فرو چکیدم
. . .
ببین داره عشق تو ازم جوونیمو میگیره
برو، ولی بدون اونروز هرگز یادم نمیره
دیگه نمیگم دوستت دارم
میخوام اینو خوب بدونی
حالا که همش دروغ میگی
دیگه نمیخوام بمونی
♫ LP Cover ♫
* * *
کی میدونه چی پیش میاد
ترانهسرا: ایرج جنتیعطایی
آهنگساز: پرویز اتابکی
خواننده: گوگوش
ضبط: پاییز ۱۳۵۰
انتشار صفحه: زمستان ۱۳۵۱
دلم میخواد پَر بزنه، به هر دری سر بزنه
الان اون از راه میرسه، الان باید در بزنه!
تو باغچهی خشک خونه بهخاطرش گُل میکارم
تو گلدونای نقرهکار گُلای میخک میذارم
هرچی که بوی غم بده از سر راش برمیدارم!
کی میدونه چی پیش میاد؟
منو میخواد یا نمیخواد!
نکنه امروز هم نیاد چشام رو ساعت بمونه
بازم بوی غم بگیره گوشهکنار این خونه
خدا کنه از عاشقی منو پشیمون نکنه!
این باغچهی پُر از گُلو دوباره ویرون نکنه!
خدا کنه این خونه رو مثال زندون نکنه!
کی میدونه چی پیش میاد؟
منو میخواد یا نمیخواد!
دلم میخواد که خونه رو شمع و چراغون بکنم!
در و دیوار کوچه رو آینهبندون بکنم!
یه غنچهی گُل بچینم میون موهام بذارم
یه خال خوشگل سیاه کنار لبهام بذارم
اون عکس یادگاری رو جلوی چشمام بذارم
کی میدونه چی پیش میاد؟
منو میخواد یا نمیخواد!
♫ LP Cover ♫
* * *
قالیباف
ترانهسرا: نظام فاطمی
آهنگساز : غلامرضا شاهوردی
خواننده: گوگوش
ترانه فیلم: قصاص
ضبط: ۱۳۴۹
يکدونه سبز میزنم، روش يكی آبی میبافم
قرمز و زرد و قهوهای، بُتّه گلابی میبافم
قالی كرمون میبافم با تار جونم
تا زير پاش بندازه يار مهربونم
نقشهی اون، نقشهی زندگانی من
رنگش مثال عشق آسمانی من
يکدونه سبز میزنم، روش يكی آبی میبافم
قرمز و زرد و قهوهای، بُتّه گلابی میبافم
كِی میشه ای خدا، يار از سفر بياد!
اين انتظار تلخ، روزی بهسر بياد!
كِی ميشه ای خدا، يار از سفر بياد!
اين انتظار تلخ، ديگه به سر بياد!
كی باز دوباره بر من نور نگاش ميفته؟!
اين نقش دل كه بافتم كی زير پاش ميفته؟!
يکدونه سبز میزنم، روش يكی آبی میبافم
قرمز و زرد و قهوهای، بُتّه گلابی میبافم
♫ LP Cover ♫
* * *
کار و کسب و مشاغل در ترانههای ایرانی
* * *
گل پشت و رو نداره
ترانهسرا: کریم محمودی
آهنگساز: پرویز اتابکی
خواننده: گوگوش
ضبط و پخش: پاییز ۱۳۵۰
انتشار صفحه: زمستان ۱۳۵۱
وقتی میای، دستات پُر از بهاره
آفتاب هنوز تو تیغ شب، بیداره
نگاه من، تو آسمون چشمات
دست میذاره تو دست هر ستاره
وقتی میری، دستات مثل یه گلدون
گُل نوازش میریزه تو ایوون
کنیزک سیاه چشمون من
زمینو جارو میکنه با مژگون
برگرد بيا دوباره، گُل پشت و رو نداره!
وقتی ميای، باز شبا مهتاب ميشه
صبح ميشه و دوباره آفتاب ميشه
تو گُرگُر آتيش بوسههامون
گُل يخ ستارهها آب ميشه!
برگرد بيا دوباره، گُل پشت و رو نداره!
وقتی ميای، دستات پُر از بهاره
آفتاب هنوز تو تيغ شب، بيداره
نگاه من، تو آسمون چشمات
دست ميذاره تو دست هر ستاره
وقتی ميری، دنيا بازم قشنگه
هرجا بری، اين آسمون يه رنگه
چشمات به رنگ خوب مهربونی
صدای خندههات بگو چه رنگه!
برگرد بيا دوباره، گُل پشت و رو نداره!
♫ LP Cover ♫
* * *
ایوای چه بد شد!
ترانهسرا: نوذر پرنگ
آهنگساز: عطاالله خرم
خواننده: گوگوش
انتشار: تابستان ۱۳۴۶
یه یار باوفا داشتم
دوستش قد خدا داشتم
لپاش قرمز مثال خون
لباش نازک مثل قيطون
چه پایی داشت، چه دستی داشت
عجب چشای مستی داشت
با هم قول و قرار داشتیم
با هم قصد فرار داشتیم
نمیدونم چه پیش اومد، که یک شب زیر قولش زد
منو تنها گذاشت، ایوای چه بد شد!
روی حرفش پا گذاشت، ایوای چه بد شد!
یه شب وقتی که دست من، زدو گلدونِ گل افتاد
دلم در سینه زد فریاد، همین روزو گواهی داد
هنوز با خود میگم حالا، میآد از پلهها بالا
نگام میافته روی پرده، نه دیگه برنمیگرده
آسه برو، آسه بیا
شعر: نوذر پرنگ
آهنگ: عطاالله خرم
خواننده: گوگوش
انتشار صفحه: ۱۳۴۷
آی که دلت خنده میخواد، از این لب مثل نبات
قربون اون چشم سیات، یه چیزی میگم بدت نیاد
وقتی میای خونهی ما، آسته برو آسته بیا
کفشتو پای در بکن، حرفتو در گوشی بزن
میدونی دیوار موش داره، خوب آقا موشه گوش داره
نباید از جا در بری، زیاد با زلفام ور بری
بلند بلند تو حرف نزن، همسایه ها خبر میشن
قربون اون چشم سیات، یه چیزی میگم بدت نیاد
وقتی میای خونهی ما، آسته برو آسته بیا
کفشتو پای در بکن، حرفتو در گوشی بزن
میدونی دیوار موش داره، خوب آقا موشه گوش داره
اصطلاحات زبان فارسی در ترانههای ایرانی
* * *
خواب بودم خواب میدیدم
خوانندگان: حمید قنبری و گوگوش
خوابهای رنگی دههٔ پنجاه
در دهۀ پنجاه ترانههای طنزآمیز انتقادی بسیار مُد بود و مورد توجه قرار میگرفت. این گونه ترانهها اغلب از برنامۀ صبح جمعۀ رادیو تهران پخش میشد. برنامۀ «صبح جمعه» که طی سالها نامها و گردانندگان گوناگون داشتند، جزو پرشنوندهترین برنامههای رادیویی بودند. ترانۀ خواب با صدای زندهیاد حمید قنبری و خانم گوگوش یکی از مشهورترین این ترانههای انتقادی بود.
* * *
صحنه: صبح در یک خانۀ کارمندی
مرد: بلند شو خانم! ظهره، من میخوام برم سر کارم.
زن: (خوابآلود) هان چیه؟
مرد: با شمام! بلند شو!
زن: (از خواب میپرد) هان چیه، چیه؟ بابا چه خبره؟ داشتم خواب میدیدم.
مرد: داشتی خواب می دیدی؟
زن: آره
مرد: خوابت چی بود؟
زن: گوش کن
مرد: بگو بینم
زن: خوااااب . . . خواب بودم، خواب میدیدم
مرد (بیصبرانه): خوابتو بگو، چه خوابی میدیدی؟
زن: یهو از خواب پریدم
مرد: خُب خیر باشه، چی بود؟
زن: خواب دیدم دارم اتول، نشسهام پشت رُل. تعبیر خوابم چیه؟
مرد: به آب میدی دستهگل، فرشارو میذاری گرو، تا بخری ماشین نو، ماشینو میکوبی به کوه، مثل فانوس میشه یهو.
زن: تو خواب دیدم مداد تراش
مرد: صبح میخوری نون لواش
زن: تو خواب دیدم پلوی عدس
مرد: میگزدت پشه و مگس
زن: خواب دیدم آش رشته، نخود لوبیاش هم دُرشته
مرد: توی صف اتوبوس میشی مثل گندمبرشته
زن: خواب دیدم یه سفینه، اون بالای زمینه
مرد: روز میخوری شنیتسل، شب میخوری خاگینه
زن: خواب دیدم توی کوچه، ریخته همهاش آلوچه
مرد: حتماً تا سال دیگه آسفالت نمیشه کوچه [این پنبه رو از گوشت درآر!]
زن: اینو خودشون قول دادن تا هفتۀ دیگه اسفالت کنن
مرد: تا هفتۀ دیگه؟ همون خواب دیدی.
زن: نه بابا!
مرد: مطمئن باش، خواب دیدی. تا سال دیگه هم نمیشه.
زن: بازم خواب دیدم.
مرد: (هنوز در فکر آسفالت کوچه) نمیشه جانم . . .
زن: گوش بده، باز هم خواب دیدم.
مرد: باز هم خواب؟ تموم نشده؟
زن: نه
مرد: چه خوابی دیدی؟ بگو بینم
زن: گوش کُن!
مرد: چیه؟
زن: خوااااااب . . . خواب دیدیم خواب دریا
مرد: خوابت خیره ایشالاه
زن: خواب دیدم همسایهمون، عروسیه خونهشون
مرد: بچهاش با تیر و کمون میکنه لامپو نشون
زن: دیدم تو رویا اشگنه
مرد: اتاق میشه پر از کنه، همسایه داره مهمونی، بشقاباتونو میشکنه
زن: دیدم هزار جور خوردنی
مرد: آخ مسموم میشی با بستنی
زن: دیدم یکی جیغ میزنه
مرد: حتماً تورو تیغ میزنه
زن: من وایسادم تو جاده و، تاکسی خالی زیاده
مرد: از موتور سهچرخه تو هم میکُنی استفاده
زن: تو خواب دیدم که میوه مفت شده خیلی ارزون
زن: تعبیر خوابت اینه، توت میخوری زمستون
زن: تو خواب دیدم یه سینی پر از نقل و شیرینی
مرد: هرچی که آرزوته، مگه تو خواب ببینی
میخواستم یادداشت کوتاهی بر این ترانه بنویسم، اما دیدم بانمکتر و گویاتر است اگر فقط رویاهای کودکانۀ زن خانهدار و تعابیر واقعیتگرایانۀ مرد کارمند ترانه را کنار هم بگذارم.
توجه کنید در این ترانه نقشها چقدر کلیشهای تقسیم شده:
ـ زن تا لنگ ظهر میخوابد و مرد باید برود سر کار.
ـ خانم باید بیدار شود و به آقا صبحانه بدهد.
ـ زن درگیر خواب و رویا است و مرد واقعیت موجود اجتماع را میبیند.
ـ بین خودمان بماند، زن این ترانه کمی هم شکمو است. شاید هم گرسنه خوابیده.
متاسفانه این تصور از ذهنیت کودکانۀ و رویایی زنان مختص این ترانه نیست. هرچند زن این ترانه هیچ شباهتی به خانم گوگوش ندارد که به جای خود هنرمندی خوشفکر هستند و گمانم خوابشان از نگرانیهای دیگری پریشان است. آفتابی دلیل آفتاب . . .
رویاهای زن:
ماشین نو، مداد تراش (گمانم اینجا قافیه به تنگ آمده)، پلوی عدس و آش رشته و اشگنه، سفینۀ فضایی، کوچۀ پُر از آلوچه، دریا، عروسی در خانۀ همسایه، هزار جور خوردنی و میوۀ ارزان و فراوان، تاکسی خالی بی درد سر، یک سینی پر از نُقل و شیرینی. که البته چه در خواب و چه در بیداری همه خوب و خواستنی هستند.
دغدغهها و نگرانیهای مرد که در قالب یک تعبیر خواب سیاه و منفیبافانه نشان داده میشود:
قرض و بدهکاری، تصادف با اتوموبیل نو، حشرات موذی و مزاحم که خواب شب آدم را آشفته میکُنند. صف طولانی و طاقتفرسای اتوبوس، سقوط از شنیتسل به خاگینه، کوچۀ آسفالت نشدۀ پر از چاله چوله و دستانداز، قولهای بیپایۀ مسؤولین، اذیت و آزار بچۀ همسایه و لامپ و شیشۀ شکسته، ظروف شکسته، قرض و امانت برنگشته، مسمومیت غذایی، وحشت از کلاهبردار و تیغزن، استفاده از موتور سهچرخه از ناچاری در نبود وسایل نقلیۀ عمومی، توت خشک به جای میوۀ تازه و گران.
باز گلی به گوشهٔ جمال این آقا که لااقل به حرف زنش گوش میدهد.
* * *
● برگرفته از وبلاگ: «در سایهسار شعر و ترانه»
* * *
جاده هراز (هراز پر)
بر وزن ترانه «کلاغ پر»
شعر: پرویز خطیبی
آهنگ: سلیمان اکبری
خوانندگان: حمید قنبری ـ گوگوش
انتشار: بهار ۱۳۴۸
[مرد: آخ که پدرم دراومد
زن: چی شده؟!
مرد: رفته بودم مسافرت…
زن: خب حالا چرا به این روز افتادی؟!
مرد: میگم از جاده هراز اومدم!
زن: ای وااای خدا نصیب نکنه!
مرد: نمیدونی چه جادهایه!]
بیرون شهر تهرون، اون طرفای میدون
زن: یه جعدهی (=جاده) درازه، اسمش راه هرازه
مرد: دستاندازه سراپا، چشم نخوره ایشالا
بگو ایشالا!
زن: ایشالا!
مرد: هرکی از اونجا رفته
تو چالههاش نیفته
بگو ایشالا!
زن: ایشالا!
[مرد: جاده قربونش برم عین لرزونک همینجور میلرزه!]
آسفالت جعده اعلاست
چون جیگر زلیخاست!
زن: ماشین نمیشه پنچر
اگه گفتی چیچیش پَر؟!
مرد: لاستیک پَر!
زن: لاستیک پَر، چراغ پَر
قاطر پَر و الاغ پَر
زمینش چه لیزه
کوهاش مدام میریزه!
مرد: بس داره پیچ و واپیچ
چی مونده از اُتول؟
زن: هیچ!
همخوان: این جادهی هرازه
قصهی اون درازه!
[مرد: داستانها داره این جاده
زن: بیا بریم درستش کنیم
مرد: پدر منم نمیتونه!]
زن: بالای کوه که رفتی
تو دردسر میافتی
ماشین بدون نقصه
اما چاچا میرقصه!
مرد: ماشین مش ماشالا
اوراق شده به مولا!
زن: اِوا چه حرفا!
مرد: نه بوق داره، نه فرمون
پاک شده درب و داغون
زن: اِوا چه چیزا!
[مرد: از این جاده نری مسافرتا!
زن: نه صد سال!
مرد: مبادا بریا!]
زن: دیگه نداره جعده
نه روده و نه معده
ز بس شنیده وعده
بگو کجاش شده کر؟!
مرد: گوشاش کر!
زن: گوشاش کر، سرش منگ
حوصلهش هم شده تنگ!
مرد: میونش پُر از سنگ
نداره صورتش رنگ!
زن: نصفشو برده سیلاب
شده به شکل مرداب
مرد: از ترس جونش اونور
کلاغ نمیزنه پَر!
[مرد: باور کن کلاغ پر نمیزنه
عین ته دیگ عدس پلو
جاده قلمبه قلمبه!]
زن: وقتی میرین با ماشین
تو جاده خاک بپاشین!
مرد: هرجا دیدین یه چاله
صافش کنین با ماله
زن: اگه نه سال دیگر
میشه از اینا بدتر
مرد: نشه ایشالا!
زن: ایشالا!
مرد: آسفالت بریز اسدالله!
غلتک بزن عبدالله!
زن: بدو دِ یالا!
[مرد: زود باشین!
گرچه بیفایدهست، ولی خب. . . ]
زن: راه هراز باریکه
موقع شب تاریکه
مرد: یواش برو داش اکبر
تند برونی، چی چیت پَر؟!
زن: والا… خودت پَر!
مرد: خودت پَر، کُلات پَر
چرخا و لاستیکات پَر
زن: ماشین پَر، بارش پَر
سپر با رادیات پَر
مرد: کلاغ و مرغ و غاز پَر
زن: تنبک و ضرب و ساز پَر
شغال پَر و گراز پَر
زن: روراست بگیم:
هراز پَر!
♫ LP Cover ♫
* * *
شعرهای کودکان و فکاهی با آهنگ ترانههای مشهور ایرانی
* * *